SÖĞÜTLÜ COĞRAFİ DURUM

SÖĞÜTLܒDE KÜLTÜR VE EDEBİYAT

A) Şarkı , Türkü  ve  Deyişler

 Sarıkamış  öyü  taş                                           Kırk  kızidik  kırkımızı  tuttular      
Eli  tedbirli  gardaş                                             Kırkımızı  kırk  odaya  koydular    
Dağlar  kalksın  aradan                                    Üstümüze  demir  kilit  vurdular      
Kavuşak  bacı  gardaş                                                      

 

Bulgar'ın  içinde  nasıl  gezeyim      
Sarıkamış  öyü  yemiş                                      Ak  kağıt  üstünde  kara  yazıyım  
Binbaşılar  kara  giymiş                                    Edirne  içinde  müftü  kızıyım         
Çöl  Yemen'de  iki  gardaş                                                               

 

Biri  Mehmet  biri  Memiş                                 Kırmızı  gül  demet  demet               
Kavga  değil  bir  alamet   
Sarıkamış  öyü  yemiş                                      Taburların  yessir  gitti       
Binbaşılar  kara  giymiş                                    İmdat  gönder  Sultan  Mehmet      
Varıp  söyleyin  Anneme                                                 
Acep biz  için  ne  demiş.                                  Kezzabın  derede  asker  sesi  var   
Gidin  bakın  çantasında  nesi  var 
Sarıkamış'ta  vurdular                                      Bir  çift  kundurası  fino  fesi  var   
Binbaşılar  darıldılar                                         Bana  bir  yol  verde  gidem  kurt  gardaş      
Darılmayın  Binbaşılar                                                    
Yarı  yardan  ayırdılar                                      Kezzabın  deresi  döndü  zindana   
Gelin  birer  birer  çıkak  meydana  
Askerin  önünü  taştan  örerler                                                        
O sırma  bıyığı  kuma  gömerler                                                    
Ah  gelin  gelin  senin  derdin  ne  derin                                                         
Askerdir  senin  yarin                                         Mevlam  size  versin  günde  on  koyun        
Beşini  yiyinde  beşini  koyun          
Askerin  yakası  nazik                                      Bir  beni  yemeynen  hanginiz  doyun           
Koluna  kıstırmış  altın  bilezik                       Ban  bir  yol  göster  aşam  kurt  gardaş.       
Öpmeye  kıymazdın.sarmaya  yazık.                                                          
Ah  gelin  gelin senin  derdin  ne  gelin            Sarı  çiçeğinen  sararan  dağlar        
Kırmızı  gülünen bezenen  bağlar   
Askerler  gelir  kolları  bağlı                              Yastık  melul,meshul,döşek  kan  ağlar         
Sağ  ile  sol  yanı  püsküllü  bağlı                    Hastanın  halinden  ne  anlar  sağlar             
Kimisi  nişanlı  kimisi  evli                                                
Ah  gelin  gelin  senin  derdin  ne  gelin           Yaylaya  giderken  göçüne  vardım               
Askerdir  senin  yarin                                         Üç  bölük  turnanın  içine  daldım  
Eller de  sandıki  musallat  oldum   
Bizim  yaylamız  meşeli                                   Muratsızım  yarı  yollarda  kaldım                
İçinde  güller  döşeli                                                           
Eli  top-top  menekşeli                                      Yaylaya  giderken  yolun  olayım  
Gelin  kızlar  yaylamıza                                   Açılmış  bahçende  gülün  olayım  
Kalkın  gidek  yaylamıza                                 Sen  gelin  olanda  yarin  olayım     

Bizim  yayla  meşeli                                          İşte  böyle  böyle  hal  değil  gönül  
İçinde  gül  döşeli                                               İster  ağla  ister  gül  deli  gönül        
Ne  söyledim  ne  güldüm                                 Yaylam  seni  aramışta  bulmuşlar 
Yardan  ayrı  düşeli                                           Yedi  dağ  üstüne  bina  kurmuşlar 

                                           


A) Şarkı , Türkü  ve  Deyişler

             Yayla  adı  nedendir                                          Yaylam  sana  hiçmi  duman  konmamış    
Çiçeği  kendindendir                                          Konmuş  ama  mor  çiçeğin  solmamış         
Şarkı , Türkü  ve  Deyişler

             Abu  benim  sararmam                                     Yarsız  yaylaların  tadı  kalmamış 
Hep  senin  derdindendir                                   Kalk  gidelim  suna  boylum  yaylaya                                          
Yaylam  seni  aramışta  bulmuşlar                Bülbül  ne  durursun  bahar  yaz  geldi          
Yedi  dağ  üstüne  bina  kurmuşlar                 Bizim  ele  ördeğinen  kaz  geldi      
Karşıki  dağlara  kar senmi? Geldin               Küçükken  sevdiğim  benden  vazgeçti         
Mezarım  üstüne  yar  senmi  geldin                                                             
Ötme  bülbül  ötme  ben  yaralıyam              
Yaylam  sana  hiçmi  duman  konmamış    El  alem  al  giymiş  ben  karalıyam               
Konmuş  ama  mor  çiçeğin  solmamış                                                        
Yarsız  yaylaların  tadı  kalmamış                Bülbülün  vatanı  bahçeler  bağlar 
Kalk  gidelim  suna  boylum  yaylaya           Garibin  vatanı  gahveler-hanlar     
Yarinden  ayrılan  ah  çeker  ağlar  
Yaylaya  giderken  göç  katar  katar                                                             
Eşinden  ayrılan  turnalar  öter                        Ötme  bülbül  ötme  ben  yaralıyam              
Yarınan  gezdiğim  kar  bana  yeter                               El  alem  al  giymiş  ben  garalıyam               

Yayladan  gelirken  yolun  olayım                 Bülbül  ne  durursun  bahar  yetişti 
Açılmış  bahçende  gülün  olayım                  Kırmızı  gül  al  yanağa  tutuştu      
Sen  gelin  olanda  yarın  olayım                    Küçükken  sevdiğim  aklıma  düştü               

Yayladan  gelirken  göçleri  belli                     Ötme  bülbül  ötme  ben  yaralıyam              
Göçün  önün  çeken  bir  ince  belli                 El  alem  al  giymiş  ben  karalıyam               
Kızların  içinde  o  yarim  belli                                                        
Karşıda  yanıyor  selvinin  özü        
Ay  doğdu  çatmalara  dayandı                      Çarığın  bağı  yar  yüzümün  tozu  
Ben  ne  dedim  yar  uykudan  uyandı          İnanma  sevdiğim  o  düşman  sözü              
Uyan  uykulara  kurban  olayım                                                   
Su  değilim  akım  inem  yanına     
Yaylaya  giderken  çadırım  yeşil                   Canm  tutmir  gargış  verem  canına             
Üç  türlü  çiçekten  bin  türlü  döşür                Niye  girdin  el  kızının  kanına       
At  elin  boynumdan  kolunu  aşır                  Yarim  gözün  gurbetlikten  açılmış               
Sana  çirkin  diyen  dlller  dolaşır.                                   

Her  sabah  her  seher  gelir  geçersin              
Ezer  kara  bağrım  kanım  içersin  
Ne  candan  seversin  ne  vazgeçersin            
Yarim  gözün  gurbetlikten  açılmış

 

 

 

 

B) Maniler

             Uzun  yollardan  geldiler                                                  
Mendili  ağzıma  koydular                                                              
Yüce  dağdan  aşırdılar                                                    
Söğütlüye  getirdiler                                           Taş  çekmeden  gelmiş  idim            
Yatakları  sermiş  idim      
Dört  gün  muhtargilde  durdum                      Efendimin  öleceğini          
Salih  ben  sana  vuruldım                                               Dört  gün  önce  duymuş  idim         
Gülüm  ben  seni  tutardım                                                              
Efendimin  öldüğün  duydum                         Mezarımı  derin  edin        
Sular  sepin  serin  edin      
Sandık  sandık  mushafları                             Bu  dünyada  gülemedim 
Kucak  kucak  kitapları                                    O  dünyada  serin  edin      
İlvan ilvan  toplanıyor                                                     
Efendimin ahbapları                                         Ninni      

Ardahandan  göç  eyledik                                Deveyi  Deveye  çattık      
Fındık  kırdık  iç  eyledik                                 Yuları  boynuna  attık       
Dokuz  aylık  emeklerim                                  Bir  gece  yavrusuz  yattık                
Yavru  yoluna  harceyledik                             Nenni  bebek  nenni  nenni               

Odasında  yanar  mangal  kömürü                                İstanbul'  giden  olsa  giderim           
Mevlam  yara  versin  uzun  ömürü                               Gider  yara  kahvecilik  ederim        
Vefasız  duvara  çalma  çamuru                    Eğer  beni  kahvesine  koymazsa    
Yağar  yağmur  emeklerin  zay  olur              Ahırında  atın  tımar  ederim           

Çıkabilsem  şu  dağların  başına                    İstanbul  yolları  cızıdır  cızı            
Hasretim  var  toprağına  taşına                     Yüreğime  koydun  bir  ince  sızı     
Hele  şu  feleğin  bana  işine                                                            
Ağu  katmış  ekmeğime  aşıma                      İstanbul  yolları  haramdır  haram 
Yüreğime  koydun  dert  ile  verem 
Aşağıdan  gelir  aldıramadım                          Sizde  yokmuydu  bir  divit  kalem 
Gerdanı  gerdan  sardıramadım                     Yaza  yollayaydın  bir  kuru  kelam              
Bir  elinde  divit  birinde  kalem                                                      
O  yarın  aklını  çeldiremedim                         Ayın  koltuğunda  bir  yüce  yıldız 
Yanında  bir  gelin  koynunda  bir  kız          
Oynar  oynar  şalı  döner  belinden 
İğdenin  dalları  yerdedir  yerde                      Ben  korkarım  ayrılıktan  ölümden.             
O  yarın  kekülü  yüzüne  perde                                                     
Yüce  dağ  başında  bir  top  arılık  
Sarardı  gül  benzin  düştü  sarılık   
Aşağıdan  gelir  al-yeşil  bayrak                      Sen  orada  ben  burada  kaluruk    
Kız  sen  kimin yarisin  her  yanın  oynak     İster  ölüm  olsun  ister  ayrılık        
Bir  yanın  bal  tutmuş  bir  yanın  kaymak                                                
Verim  altın  tarak  saçların  tara                    Yüce  dağ  başına  çıktım  oturdum              
Yanlarımda  lale  sünbül  bitirdim  
Karşıdan  karşıya  attım  postumu                                Ben  bir  top  zülüflü  gelin  yitirdim               
Anca  bildim  ahbabımı  dostumu                 İster  ölüm  olsun  ister  ayrılık        
Eğer  ben  o  yardan  önce  ölürsem                                                              
Açık  koyun  mezarımın  üstünü                                  

 

B) Maniler


Keseyi  vurunda  beynimi  dökün                                                  
Zalim  felek  kötü  yazmış  yazımı                                                               

Çayır  tarla  derler  kar  var  duman  yok                     Arabayı  koştum  ağhbun  çekerim                
Çini  kızda da  din  var  iman  yok                                 Çeker  çeker  çiçekliğe  dökerim      

Ah  güzele  bak  güzele                                                     Ne enişin  dibindeyim        
İnci  mercan  tak  güzele                                                  Ne yokuşun  başındayım 
Emeklerin  boşa  gitmez                                                   Bana  dulluk  yakışmaz    
Sat  malını  ver  güzele                                                     Daha  onbeş  yaşındayım                

Gidersen  gelemem mi?                                                    
Dağları  delemem mi?                                                      

Yrim  yar  ise  gelir                                             Karşı  karşı  hanımız         
Aklı  var  ise  gelir                                               Karşıda  harmanımız        
Yarini  el  alıyor                                                  Sen  ordan  gel  ben  burdan             
Adam  ise  o  alır                                                Çatlasın  düşmanımız       

Güleydim  ağlamazdım                                    Gitme  yar  yazık  sana     
Akarken  çağlamazdım                                    Bal  koydum  azık  sana   
Bileydim  ayrılık  var                                        Sen  ölme  ben  öleyim      
Sana  bel  bağlamazdım                                  Yiğitsin  yazık  sana           

Dert  bende  pare  bende                                   Ay  doğar  aşmak  ister      
İyi  olmaz  yare  bende                                     Ala  göz  yaşmak  ister      
Ötüşen  kuşlar  gibi                                            Bu  benim  cahil  gönlüm  
Kalmışam  arekende                                         Yara  kavuşmak  ister


Değirmen  üç  dolanır                                        Ay  doğdu mu?  Doğdu mu?            
Suyu  sarhoş  dolanır                                        Yıldız  tamam  oldu mu?  
Yarin  aldığı  kuşak                                           Aldız  yari  elimden            
Belime  beş  dolanır                                           Taburlariz  doldu mu?       

Değirmenin  bendi  yar                                      Feleği  bulduraydım           
Ne  dedim de  döndü  yar                                 Derdimi  bildireydim          
Varsın  dönerse  dönsün                                   Bileydim  yazım  gara       
Bende  derim  öldü  yar                                    Kalemi  kırdıraydım          


B) Maniler

Ben  ölürüm  çiçekten                            Kahve  piştiği  yerde           
Yüzüm  örtün  neçekten                                   Bişip  taştığı  yerde             
Eller  ağlar  yalandan                                        Güzel  çirkin  aramam       
Ben  ağlarım  gerçekten                                    Gönül  düştüğü  yerde        

Çitinin  ucuyunan                                              Mahpustayım   mahpusta               
Vuruldum  acıyınan                                          Beni  burdan  alsınlar        
Yazda  bir  mektup  yolla                                 Ayşe  ile  Fadime 
Dilinin  ucuyunan                                              Günlerimi  saysınlar           

Zülüf  kestim  darama                                      Mahpushane  çeşmesi       
Dağlar  aştım  arama                                        Yandan  akıyor  yandan  
Yazda  bir  mektup  yolla                                 Askerlik  bir  şey  değil       
Merhem  edem  yarama                                   Ayrılık  var  her  yandan   

Karşıdan  hayladılar                                         Karanfilsin  tarçınsın         
Gam  yükü  tayladılar                                      Göyde  gök  güvercinsin    
Daha  ben  neyidim  ki                                      Ne  büyüksün  ne  küçük  
Başımı  bağladılar                                             Ancak  benim  harcımsın 

Karşıdan  gel  göreyim                                      Karanfil  olacaksın            
Cebin  ağzın  öreyim                                         Sararıp  solacaksın            
Sen  ordan  gel  ben  burdan                            Ben  müftüye  danıştım    
Yar  olduğun  bileyim                                        Sen  benim  olacaksın                       


Karşı  karşı  hanımız                                        Şu  dağın  oylumuna         
Karşıda  harmanımız                                       Kuş  konar  yaylımına      
Sen  ordan  gel  ben  burdan                            Gel  gardaş  görüşelim        
Çatlasın  düşmanımız                                      Geldik  yol  ayrımına         

Sür  harmanın  yüz  olsun                                İp  büktüm  kelep  ettim    
Dara  zülfün  düz  olsun                                   Şam  yolun  Halep  ettim  
Doksan  dokuz  yarem  var                             Bir  vefasız  yar  için          
Bunuda  koy  yüz  olsun                                  Ömrümü  telef  ettim         

Kapılar  kanat  kanat                                       Sularda  balık  çoktur        
Ben  söylide  sen  anlat                                     Kum  yemiş  karnı  toktur 
Yedi  tane  yavruyu                                           Burda  bir  garip  ölmüş     
Kime  verdin  emanet                                        Yanında  kimse  yotur       

Göyer  bostanım  göyer                                    Deryada  balık  çoktur      
Su  gelir  bendi  döğer                                        Kum  yemiş  karnı  toktur 
Bu  yere  garip  düştüm                                     Anası  olmayanın              
Her  gelen  beni  döver                                      Babası  evi  yotur               

Sesledim  sesten  oldum                                    İndim  dere  ırmağa           
Göyerdim  bostan  oldum                                Zeytin  dalı  kırmağa         
Bir  vefasız  yar  için                                         Geldim  seni  almağa         
Temelli  dostan  oldum                                     Başladım  ağlamağa         


B) Maniler

             Su  gelir  merdin  merdin                                   Abuyana  aşağı   
Su  değil  benim  derdim                                   Ben  inemem  inemem      
Sular  mürekkep  olsa                                       Küçüceksin  sevdiğim        
Yazamaz  benim  derdim                                 Sözüne  güvenemem


Al  elma  dört  olsaydı                                       Çayıra  attım  postu          
Dördüde  mert  olsaydı                                     Bu  gelen  kimin  dostu      
Benim  sevdiğim  oğlan                                    Gören  maşallah  desin      
Sözüne  mert  olsaydı                                       Kimin  var  böyle  dostu    

Al  elma  kızıl  elma                                          Çayır  biçtim  az  kaldı      
Çık  yola  dizil  elma                                         Yanlarında  saz  kaldı       
Yar  kapıdan  geçende                                      Ağlama  ela  gözlüm          
Cebine  süzül  elma                                           Kavuşmaya  az  kaldı       

Al  elmanın  dördünü                                        Mektup  yazdım  bilesin   
Sev  yiğidin  merdini                                          Okuyanda  gülesin             
Seversen  güzel  sev                                           Bu  mektubun  aynını       
Çekme  çirkin  derdini                                       Okuyada  gelesin                

Al  elma  soyulurmu                                          Al  elma  alar  bene            
Dadına  doyulurmu                                           Yarim  ne  bakar  bene      
Güzel  seven  yiğidin                                          Ettiğinden  sen  utan          
Kolları  yorulurmu                                             Yar  bulunmaz mı  bene   

Kaşı  kara  gözlerin                                            Maniden  mestim  oğlan   
Başa  bela  sözlerin                                            Küçükken  dostum  oğlan 
Çok  adamlar  oynatır                                      Çek  ellerin  koynumdan   
O karalı  gözlerin                                                Ben  sana  küstüm  oğlan 

Kaş  kara kirpik  kara                                       Oğlan  oylumlu  oğlan       
Otur  kekülün  dara                                           Sürü  koyunlu  oğlan          
Nişanlın  kurban  olsun                                     Ben  sana  gelirmiyim        
Siyah  perçemli  yara                                        Culluk  boyunlu  oğlan      

A  buyana  aşağı                                                Ay  bacada  bir  çadak      
Vurun  arabaları                                                Yari  kime  çağırdak          
Yarim  sana  uymuyor                                      Biz  çağırsak  ayıptır         
Asker  urubaları                                                 Hizmetkara  çağırdak       

Karşı  dağın  geveni                                           Giden  ay  tutulur mu         
Geven  sarmış  geveni                                       Bala  tuz  katılır mı            
Paşadan  emir  gelmiş                                       Bu  geceler  uzunu              
Seven  alsın  seveni                                           Yalınız  yatılırmı                

Merdivenim  kırk  ayak                                    Peştemalim  sandıkta        
Kırkına  verdim  dayak                                    Kalmışım  karanlıkta        
Dediler  yarin  gelir                                             Versinler  sevdiğimi            
Seyirttim  yalın  ayak                                       Yatarım  samanlıkta         


B) Maniler

             Merdivenim  basamak                                     Ağlama  yar  ağlama         
Yukarı  çıkmak  yasak                                     Kara  yazma  bağlama     
Paşadan  emir  gelmiş                                       Ben  buralı  değilim            
Kızlara  koca  yasak                                         Sen  bana  bel  bağlama    

Derelerin  uzunu                                                 Cebimin  ağzı  dardır         
Kıramadım  buzunu                                         Cebimde  neler  vardır       
Aldım  çerkez  kızını                                         Sabıreyle  sevdiğim            
Çekemedim  nazını                                           Sabırda  neler  vardır         

Altını  para  düzdüm                                         Cebimin  ağzı  haşhaş       
Umudu  yardan  üzdüm                                   Ağzı  Kuran'lı  gardaş        
Umut  yardan  üzülmez                                    Dağlar  kalksın  aradan     
Elin  dilinden  bezdim                                        Kavuşak  bacı  gardaş       

Altını  para  deyin                                              Yeri  hilalim  yeri 
Gidin  o  yara  deyin                                          Başı  belalım  yeri              
Yar  durmaz  beni  sorar                                   Kızıken  alamadım            
Ak  günü  kara  deyin                                        Duluken  alim  yeri

             Altındır  alay  değil                                            Kara  kara  kazanlar          
Gümüştür  kalay  değil                                      Kara  yazı  yazanlar          
O  yarim  beni  sorar                                          Muradını  almasın             
Ak  günüm  kara  değil                                      Aramızı  bozanlar                             

  1.                                                                                           

             Suya  desti  daldırdım                                       Şu  derenin  armudu           
Doldu  diye  kaldırdım                                      Anam  babam  varmıydı  
Canım  ciğerim  kanber                                    Anam  babam  olsaydı     
Bileziğim  çaldırdım                                          Beni  burda  kormuydu     

Ak  koyun  kuzuludur                                       Terledim  koltuğumdan     
Yüreğim  sızılıdır                                               Gömleksiz  olduğumdan   
Bileziğin  üstünde                                               Kızlar  beni  beğenmez      
Adım  arzu  yazılıdır                                         Ben  yarsiz  olduğumdan  

Bu  sular  üste  gider                                          Aya  elvele  düştü               
Dolanır  dosta  gider                                          Güne  velvele  düştü           
Bu  nasıl  viran  idi                                             Öldüğüme  gam  yemem   
Sağ  gelen  hasta  gider                                      Yar  elden  ele  düştü          

Kayığımın  seleni                                               Hey  adı  ben  adı  ben      
Tanımadım  geleni                                            Bostanların  badı  ben       
Sizde  nere  koyarlar                                          Kavun  karpuz  yetişmiş   
Sevdalıktan  öleni                                              İçlerinde  yadı  ben            
                 

Söğütlü Beldesi geniş bir dere,          İçinden bir küçük şirin çay akar..
Dört bir etrafı dağlık ve mera,         Camiden çıkanlar o çaya bakar.
Allah güzelliği hep sana vere,           Suları coşunca yazıyı yıkar.            
Benim güzel,tatlı ve şirin Beldem. Benim güzel,tatlı ve şirin Beldem.

 

Düzlerden inince büyük çay akar.  Ne kadar övsemde yinede azdır.
Kuyu taşı üstten o çaya bakar.       Her baharın sonu mutlaka güzdür
Hele bir coşsun bak bentleri yıkar  Kırandan aşınca mihrablar düzdür.
Benim güzel,tatlı ve şirin Beldem. Benim güzel,tatlı ve şirin Beldem.

 

Kararlıyım seni koruyacağım.
İyi ve kötüyü ayıracağım.
Sesini Dünyaya duyuracağım
Benim güzel,tatlı ve şirin Beldem.                  Aşık Kul Yaşar (Arslan)

 

   Çilçil’den inince büyük çimenlik,    Yılda bir kez sana gelinir.
Her sene yapılır sende toy,şenlik,   Kim ne arar ise sende bulunur.
Yapılan eğlence yazık ki  günlük.   Davullar zurnalar sende çalınır.
Manzaran hoş olur koşoluk senin.  Efkarın tat olur koşoluk senin.

 

Bağrında ateş,odlar yakılır,             Sevenlerin sana akın ediyor.
Hemen arkasından horan tepilir,    Çobanın yamaçta koyun güdüyor,
Çimen yeşiline kilim  serilir.              İhtiyacı olan odun buduyor.
Suların soğuktur  koşoluk senin.     Nefesin İlaçtır koşoluk senin.

Dağa yaslanmışsın yaşın akıyor,   Bağrında binbir çiçekler açar
Çoçuklar oynayıp çama çıkıyor,   Çepçevre yaylaya kokular saçar
Gözlerin hasretle yola bakıyor.       Kokuyu alanlar kendinden geçer,
Sabahın ferahtır koşoluk senin.      Mekanımsın her dem koşoluk benim.

Tependen,sis ve  dumanlar çıkar,  Yolların dikdir,dereler akar,
Duruşun güzeldir,ilac’a bakar          Sellerin coşkundur,bentleri yıkar,
Her iki yanından dereler akar,         Çimeninde gezen gelin ve kızlar,
Süzüşün güzeldir,Çiğdemli senin.    Hüzün kapar senden Çiğdemli senin.

 

Bağrından yol geçti,ikiye böldü.
O yoldan gidenler hep sana güldü.
Senin kıymetini İlaç’lı bildi.
Konuşun güzeldir,çiğdemli senin.                    Aşık Kul Yaşar (Arslan)

KAYNAK Selahattin TÜRKEL